Öğrenciler için üniversite giriş sınavı sadece bir sınav değil, ömür boyu yapmayı düşündükleri meslekleri için bir anahtar niteliği taşımaktadır. Üniversiteye giriş sınavını kazanma, istenilen bölüme yerleşme, yerleşilen bölümü başarıyla tamamlama aşamalarının ardından öğrenciler iktisat biliminin işsizlik türleri ile yüz yüze gelmekteler. Cari ücret düzeyinde aradığı, arzu ettiği halde iş bulamayan ve bir işte çalışmayan kişi işsiz olarak tanımlanırken üniversiteden yeni mezun olan ve iş arayanlar friksiyonel işsiz sınıfına girmektedir.[1] Bu nedenle üniversite adayları hem sınava hazırlanırken hem de tercih aşamasında istihdam oranının fazla olduğu, friksiyonel işsizlik süresinin en az olacağı, mezun oldukları alanla ilgili iş bulabilecekleri, aylık ortalama kazançlarının beklentilerini karşılayabileceği bölümlerden yana tercihlerini kullanmaktalar. Bu bilgiler ışığında, gerçek hayatta akademik anlamda en başarılı öğrencilerin tıp fakültesini tercih etmesi tanık olduğumuz gerçekliklerden bir tanesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak ülkenin idari ve sosyal yapısını dizayn eden, müreffeh bir ülke olma yolunda Türkiye için dirsek çürüten insanlar yetiştiren iş, yönetim ve hukuk alanına talep ve teveccühün gittikçe azaldığına şahit olunması ve bu alandaki bölümlerin insanların zihninde zaman kaybı olarak nitelendirilmesi azımsanamayacak bir gerçekliktir. Bu yazıda gençlerin üniversite bölüm tercihleri 2022, 2023 ve 2024 yılları için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri bültenleri yardımıyla analiz edilmektedir.
İlk olarak, gençler bölüm tercihi yaparken kolay iş bulabilecekleri bölümleri tercih etmektedirler. Bu doğrultuda, lisans mezunlarının eğitim ve öğretim alanlarına göre kayıtlı istihdam oranları; sağlık ve refah alanı için 2022 ve 2024 yıllarında %86,7, 2023 yılında ise %87,4% olarak gerçekleşmiştir. İş, yönetim ve hukuk alanı için ise 2022 yılında %74,6, 2023 yılında %74,8 ve 2024 yılında %74,5 olarak gerçekleşmiştir.[2] Daha spesifik olarak sağlık ve refah alanı ile iş, yönetim ve hukuk alanı içinde yer alan bölümlere göre kayıtlı istihdam oranları ise tablo 1’de gösterilmektedir.
Tablo 1: Lisans Mezunlarının Bölümlere Göre Kayıtlı İstihdam Oranı, 2022-2024 (% Cinsinden)2
| Bölümler | 2022 | 2023 | 2024 |
| Tıp | 95,1 | 95,3 | 96,4 |
| Ekonomi | 80,6 | 82,7 | 81,5 |
| İstatistik | 81,4 | 82,4 | 81,1 |
| Hukuk | 77,9 | 79,2 | 79,1 |
| Ekonomi ve Finans | 75,3 | 75,7 | 77,6 |
| Ekonometri | 75,1 | 76,4 | 76,0 |
| İşletme | 74,4 | 74,0 | 73,3 |
| Maliye | 71,0 | 72,4 | 72,8 |
| İktisat | 72,1 | 72,7 | 72,6 |
| Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler | 70,1 | 72,6 | 72,5 |
| Uluslararası İlişkiler | 71,6 | 72,1 | 71,9 |
| Kamu Yönetimi | 72,1 | 71,7 | 71,4 |
| Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi | 65,0 | 67,5 | 68,7 |
Diğer yandan, kayıtlı istihdam oranlarından hareketle lisans mezunlarının eğitim ve öğretim alanlarına göre ilk iş bulma süreleri kayıtlı istihdam oranları ile paralellik göstermekte, sağlık ve refah alanında friksiyonel işsizlik süresinin iş, yönetim ve hukuk alanına göre daha düşük olduğu görülmektedir. 2022 yılında iş, yönetim ve hukuk alanında ilk iş bulma süresi ortalama 20,1 ay iken sağlık ve refah alanı için ortalama 8,8 aydır. 2023 yılına bakıldığında ise iş, yönetim ve hukuk alanında ortalama olarak ortalama 19 ay olan ilk iş bulma süresi, sağlık ve refah alanı için ortalama 8,7 aydır. 2024 yılında bu süre; iş, yönetim ve hukuk alanında ortalama 18,7 ay olarak gerçekleşmiş, sağlık ve refah alanı için ise ortalama 8,9 ay olmuştur.2
Üniversite adayı gençlerin bölüm tercihi yaparken dikkat ettiği bir diğer husus mezun oldukları alan ile uyumlu bir işte çalışıp çalışmayacaklarıdır. TÜİK’in yayımladığı lisans mezunlarının eğitim ve öğretim alanları ile uyumlu bir meslek grubunda çalışma oranları gençlerin göz önünde bulundurduğu bu hususa ışık tutmaktadır. Sağlık ve refah alanı için bahse konu bu oran, 2022 yılında %87,9, 2023 yılında %79,3, 2024 yılında ise %79,9 şeklinde açıklanmıştır. İş, yönetim ve hukuk alanı için oranlara bakıldığında ise 2022 yılında %78,6, 2023 yılında %79,3, 2024 yılında ise %79,4 olarak kayıtlara geçmiştir.2
Bunlarla beraber, şüphesiz gençlerin tüm hayatlarını üzerine inşa edecekleri bölüm tercihlerini yaparken gelecekte yapacakları işten elde edecekleri gelir, göz önünde bulundurdukları önemli faktörler arasındadır. Tablo 2’de yıllar itibariyle lisans mezunlarının bölümlere göre aylık ortalama kazanç grupları gösterilmektedir.
Tablo 2: Lisans Mezunlarının Bölümlere göre Aylık Ortalama Kazanç Grupları, 2022-20242
| Bölümler | 2022 | 2023 | 2024 |
| Tıp | Çok yüksek | Çok yüksek | Çok yüksek |
| Ekonomi | Çok yüksek | Çok yüksek | Çok yüksek |
| İstatistik | Yüksek | Yüksek | Yüksek |
| Hukuk | Orta | Orta | Orta |
| İşletme | Orta | Orta | Orta |
| Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler | Orta | Orta | Orta |
| Uluslararası İlişkiler | Orta | Orta | Orta |
| İktisat | Düşük | Orta | Orta |
| Ekonomi ve Finans | Düşük | Orta | Orta |
| Kamu Yönetimi | Düşük | Düşük | Orta |
| Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi | Düşük | Düşük | Düşük |
| Maliye | Düşük | Düşük | Düşük |
Tablo 2’ye göre tıp, her üç yıl için de çok yüksek kazanç grubu içinde yer almaktadır. Çok yüksek kazanç grubuna giren diğer bölüm ise ekonomidir. Tablo 2’de görüldüğü üzere ekonomi ve iktisat bölümleri ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Ekonomi bölümü, devlet ve vakıf üniversitelerinde yabancı dil ağırlıklı eğitim veren, iktisat bölümünün ise devlet ve vakıf üniversitelerinde ana dilde eğitim verilen bir bölüm olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bu durum öğrencilerin daha nitelikli yetişmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
Tablo 2’nin diğer göze çarpan verilerinden biri, İstatistik bölümünün yüksek kazanç grubuna girmesidir. Günümüzde hem akademik ortamda hem de iş hayatında ortaya atılan düşüncelerin, geliştirilen savların nitel ya da nicel bir çalışmanın sonucuna dayandırılması araştırmacıların elini güçlendirmekte ve çalışmalara duyulan güveni artırmaktır. Bu nedenle İstatistik bölümü hem istihdam edilme hem iş bulma hem de maddi kazanç bakımından öne çıkmaktadır. Tablo 2’de yer alan iş, yönetim ve hukuk alanına ait diğer bölümler ise mezun sayısının çok olması, mezun sayısına eş değer iş potansiyelinin olmaması gibi nedenlerden ötürü orta ve düşük kazanç gruplarında yer almışlardır.
Sonuç olarak, bu yazıda Türkiye’nin en başarılı zihinlerinin özellikle son yıllarda iş, yönetim ve hukuk alanındaki bölümler yerine tıp fakültelerine yönelmesi verilerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Kuşkusuz sağlıklı bir toplum, bir devletin varlığı için zaruridir ancak devletin adeta bel kemiği görevini gören iş, yönetim ve hukuk alanına başarılı gençlerin talebinin azalması devletin işleyişini, var olan yapısal sorunların çözümünde etkin kararlar alınmasını uzun vadede olumsuz etkilemesi muhtemeldir. Bu durum, sadece bir kariyer tercihi değil, aynı zamanda devletin gelecekteki sosyal beşerî sermaye kaynağına dair bir uyarı niteliği taşımaktadır.
[1] Ertürk, Emin. İktisat Kavram-İlke-Politika. 3. baskı. Bursa: Alfa Aktüel Yayınları, 2015.
“Türkiye İstatistik Kurumu Yüksek Öğretim İstihdam Göstergeleri,” 2026. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54096.
[1] Ertürk, İktisat Kavram-İlke-Politika, 440.
[2] “Türkiye İstatistik Kurumu Yüksek Öğretim İstihdam Göstergeleri.”
2 “Türkiye İstatistik Kurumu Yüksek Öğretim İstihdam Göstergeleri.”
